Ο φακός επαφής του Λεονάρντο ντα Βίντσι

Το γεγονός ότι ο Λεονάρντο ήταν ιδιαίτερα παραγωγικός εφευρέτης, πιθανότατα το γνωρίζετε. Γνωρίζετε όμως ότι σε αυτόν οφείλεται ο σχεδιασμός των φακών επαφής; Ο Λεονάρντο ήταν εκείνος που οραματίστηκε για πρώτη φορά τους φακούς που είχαν άμεση επαφή με τον κερατοειδή. Δυστυχώς, ήταν μόνο ένα σχέδιο στο χαρτί – δεν υπήρχαν υλικά για να φτιαχτεί ένα πρωτότυπο ή (πιθανότατα) ένας τολμηρός που θα ήθελε να χρησιμοποιήσει την εφεύρεση αυτή.

Καρτέσιος και φακοί με ζελατίνη

Σχεδόν 130 χρόνια αργότερα ο Καρτέσιος επανήλθε στην προσπάθεια κατασκευής φακών (έχετε ακούσει γι’ αυτόν – είναι ο ίδιος άνθρωπος που ήταν υπεύθυνος για την ανάπτυξη της φιλοσοφίας και των μαθηματικών). Ωστόσο, εκείνη την περίοδο αυτό ήταν δυνατό μόνο θεωρητικά. Ο πρώτος φακός δημιουργήθηκε μόλις στις αρχές του 19ου αιώνα και συγκεκριμένα το 1801. Ο Thomas Young, ένας Άγγλος γιατρός, σχεδίασε έναν γυάλινο σωλήνα γεμάτο με νερό, ο οποίος εφαρμοζόταν απευθείας στο μάτι. Αναμφίβολα, δεν υπήρξε πολύ αποτελεσματική ή βολική λύση, αλλά 26 χρόνια αργότερα ήταν δυνατό να δημιουργηθεί η πρώτη γυάλινη αμπούλα η οποία αναπαριστούσε τον βολβό του ματιού. Η αμπούλα από ζελατίνη ήταν ήδη προς χρήση (αν και ακόμη πολύ άβολη).

Friedrich Anton Muller – βοήθεια σε ασθενείς χωρίς βλέφαρο

Το κίνητρο για τη δημιουργία του πρώτου φακού επαφής ήταν η ανάγκη παροχής βοήθειας σε ασθενείς χωρίς βλέφαρο. Για να προστατευθεί το μάτι από τον ξήρανση δημιουργήθηκε ένας γυάλινος φακός. Ήταν το 1887 και ο φακός (κατόπιν εντολής του γιατρού) κατασκευάστηκε … από υαλουργό (ειδικό στο επάγγελμά του). Στο τέλος του 19ου αιώνα σημειώθηκε έκρηξη στην ανάπτυξη των φακών. Άλλα σχέδια και καινοτομίες δημιουργήθηκαν (όνομα και πράγμα) εν ριπή οφθαλμού. Μολαταύτα, μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα το μόνο υλικό που λογικά μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή φακών ήταν το γυαλί. Όποιος έχει χρησιμοποιήσει φακό υδρογέλης θα παραδεχτεί ότι το σκληρό κομμάτι γυαλιού στο μάτι (και αυτό σε όλη την επιφάνεια του ματιού) σίγουρα δεν ήταν η πιο άνετη μέθοδος για τη διόρθωση της όρασης.

Φακοί στον κερατοειδή

Το 1939 χρησιμοποιήθηκε πλαστικό προκειμένου να κατασκευαστούν φακοί και το 1947 αναπτύχθηκε μια μέθοδος που επέτρεπε στον φακό να καλύπτει μόνο τον κερατοειδή (όχι ολόκληρο το μάτι). Υπεύθυνος για το έργο αυτό ήταν ο Αμερικανός Kevin Tuohy (σε παρόμοιο έργο εργαζόταν και ο Heinrich Wohlk στη Γερμανία). Αυτοί οι πρώτοι φακοί – αν και μικρότεροι και ελαφρώς πιο άνετοι από τα αρχικά πρωτότυπα – δεν ήταν διαπερατοί από το οξυγόνο και ήταν άκαμπτοι (γι’ αυτό ονομάζονται σκληροί φακοί). Το επόμενο στάδιο ανάπτυξης ήταν το διαπερατό σε αέριο υλικό – ακόμα άκαμπτο αλλά καλύτερο για το μάτι.

1945–1960 – γέλη HEMA

Το 1945 ο Τσέχος Drahoslav Lima ανέπτυξε το υδροξυαιθυλομεθακρυλικό, μια διαφανή, μαλακή και διαπερατή σε αέριο γέλη. Η προετοιμασία του υλικού προκειμένου να κατασκευάζονται φακοί από αυτό διήρκεσε περίπου 15 χρόνια (το αφεντικό του Τσέχου, ο Otto Wichterl, απαγόρευσε στο Ινστιτούτο Μακρομοριακής όπου εργαζόταν να συνεχιστούν οι εργασίες στο έργο αυτό – έτσι το έκανε μυστικά στο σπίτι, μετά τη δουλειά), και την επόμενη δεκαετία βελτιώθηκε τόσο, ώστε η γέλη να απορροφά λιγότερα βακτηρίδια, να μην στεγνώνει και να έχει τις κατάλληλες οπτικές ιδιότητες. Τελικά το 1971, η εταιρία Bausch & Lomb εισήγαγε τους πρώτους μαλακούς φακούς υδρογέλης.

Φθοροσιλικόνες σε φακούς

Το 1987 ξεκίνησε η χρήση φθοροσιλικονών στην κατασκευή φακών. Με τον τρόπο αυτό μπορούσε κανείς ακόμα και να κοιμηθεί με τους φακούς ενώ λίγα χρόνια αργότερα διατέθηκαν στην αγορά οι πρώτοι ημερήσιοι φακοί. Οι φακοί με φθοροσιλικόνη είναι διαθέσιμοι στην αγορά μέχρι σήμερα (π.χ. μηνιαίοι φακοί AIR OPTIX NIGHT & DAY Aqua, που είναι φακοί γέλης φθοροσιλικόνης).

Σιλικόνη+ γέλη – τελευταία γενιά

Ο 21ος αιώνας έφερε ακόμη μία επανάσταση – τη δυνατότητα συνδυασμού της υδρογέλης με τη σιλικόνη. Με άλλα λόγια τη δημιουργία μαλακών, άνετων φακών με υψηλή διαπερατότητα οξυγόνου και ταυτόχρονα με μεγάλη ευκαμψία και ελαστικότητα. Οι φακοί τρίτης γενιάς, όπως π.χ. οι φακοί iWear® Harmony ή iWear® Activ, είναι το τελευταίο προϊόν αυτού του τύπου στην αγορά φακών επαφής. Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι εταιρείες οπτικών σίγουρα δεν έχουν πει την τελευταία λέξη ακόμα.